Εκπαιδευτικό υλικό

Κατανόηση: Οικοσυστημικές υπηρεσίες 

Η υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων είναι επίσης σημαντική λόγω των οικοσυστημικών υπηρεσιών που παρέχει. Πράγματι, τα δίθυρα μαλάκια διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στη διατήρηση της υγείας των παράκτιων οικοσυστημάτων, συμβάλλοντας σημαντικά στη ρύθμιση των βιογεωχημικών κύκλων και στην προστασία των ενδιαιτημάτων παρέχοντας μια σειρά υπηρεσιών που συνοψίζεται παρακάτω. 

Διήθηση του θαλασσινού νερού 

Μία από τις πιο γνωστές και οικολογικά σημαντικές οικοσυστημικές υπηρεσίες που παρέχουν τα δίθυρα μαλάκια είναι η αξιοσημείωτη ικανότητά τους διήθησης μεγάλου όγκου νερού. 

 

Ο ρόλος των δίθυρων μαλακίων στον κύκλο του άνθρακα και των θρεπτικών στοιχείων 

Τα δίθυρα μαλάκια διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον κύκλο του άνθρακα, δεσμεύοντας διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) από το θαλασσινό νερό και ενσωματώνοντάς το στα κελύφη τους, τα οποία αποτελούνται κυρίως από ανθρακικό ασβέστιο (CaCO₃). Η βιολογική αυτή διεργασία, γνωστή ως βιομεταλλοποίηση (biomineralization), συμβάλλει στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής μειώνοντας τη συγκέντρωση CO₂ στην ατμόσφαιρα.  

Εκτός από τη δέσμευση ανόργανου άνθρακα, η βιομάζα των δίθυρων μαλακίων αποτελεί σημαντική δεξαμενή οργανικού άνθρακα. Μέσω των μεταβολικών τους διεργασιών και της επακόλουθης εναπόθεσης οργανικής ύλης στα θαλάσσια ιζήματα, τα μαλάκια διευκολύνουν την ταφή οργανικού άνθρακα, συμβάλλοντας περαιτέρω στον κύκλο του άνθρακα. Αν και η διαδικασία της ασβεστοποίησης απελευθερώνει μέρος του CO₂ ως παραπροϊόν, η συνολική επίδραση της καλλιέργειας δίθυρων μαλακίων στη δέσμευση άνθρακα παραμένει θετική, ιδιαίτερα όταν εφαρμόζονται ορθές πρακτικές περιβαλλοντικής διαχείρισης (Heilweck et al., 2023). 

Επιπλέον, η υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων προσφέρει σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη μέσω της απομάκρυνσης και δέσμευσης θρεπτικών στοιχείων, όπως το άζωτο και ο φώσφορος. Τα δίθυρα μαλάκια διηθούν μεγάλες ποσότητες αιωρούμενης οργανικής ύλης από το νερό, απομακρύνοντας τα περιττά θρεπτικά στοιχεία που ενδεχομένως να προκαλέσουν ευτροφισμό στις παράκτιες περιοχές.  

Σύμφωνα με μία μελέτη, η υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων συμβάλλει στην απομάκρυνση θρεπτικών ουσιών, στη βελτίωση της ποιότητας των υδάτων και στην ενίσχυση της υγείας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων (Gren, 2019). Επιπλέον, η ενσωμάτωση της καλλιέργειας δίθυρων μαλακίων σε συστήματα Ολοκληρωμένης Πολυτροφικής Υδατοκαλλιέργειας (Integrated Multi-Trophic Aquaculture – IMTA) ενισχύει την αποδοτικότητα της ανάκτησης θρεπτικών στοιχείων, μειώνοντας το συνολικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα της υδατοκαλλιέργειας. 

Συμπερασματικά, παρότι η συμβολή των δίθυρων μαλακίων στη δέσμευση άνθρακα απαιτεί προσεκτική διαχείριση ώστε να μεγιστοποιούνται τα περιβαλλοντικά οφέλη, ο ρόλος τους στον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική οικοσυστημική υπηρεσία για την υγεία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.  

Ως εκ τούτου, η υιοθέτηση βιώσιμων πρακτικών διαχείρισης στην υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων προσφέρει σημαντικά οφέλη τόσο για την παραγωγή τροφίμων όσο και για την προστασία του περιβάλλοντος. 

 

Δημιουργία ενδιαιτημάτων και ζωνών αναπαραγωγής 

Οι μονάδες υδατοκαλλιέργειας δίθυρων μαλακίων διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στη δημιουργία σύνθετων ενδιαιτημάτων που προσφέρουν καταφύγιο και τροφή σε διάφορους θαλάσσιους οργανισμούς.  

Οι φυσικές δομές που χρησιμοποιούνται στην υδατοκαλλιέργεια, όπως τα σχοινιά, τα δίχτυα και οι πάσσαλοι, παρέχουν επιφάνειες για την εγκατάσταση ακίνητης επίβενθου πανίδας, δημιουργώντας ένα σύνθετο πλέγμα ενδιαιτημάτων. Παράλληλα, τα εμπλουτισμένα και περισσότερο ετερογενή ιζήματα κάτω από τις κατασκευές αυτές δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη της υπόβενθου πανίδας, ενισχύοντας έτσι την τοπική βιοποικιλότητα. 

Σε έρευνα των Rumohr et al. (2016) επισημαίνεται ότι οι μονάδες μυδοκαλλιέργειας ενισχύουν τη βιοποικιλότητα, υποστηρίζοντας μεγάλη ποικιλία βενθικών και νηκτικών οργανισμών. Οι μονάδες αυτές λειτουργούν ως ζώνες αναπαραγωγής για γόνους και ασπόνδυλα, βελτιώνοντας τα ποσοστά επιβίωσης καθώς προσφέρουν προστασία από τους θηρευτές και ευνοϊκές συνθήκες ανάπτυξης.  

Η αυξημένη ποικιλομορφία των ενδιαιτημάτων γύρω από τα ιχθυοτροφεία ευνοεί τις οικολογικές αλληλεπιδράσεις που συμβάλλουν στην παραγωγικότητα και στην ανθεκτικότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. 

Επιπλέον, οι κατασκευές για τις καλλιέργειες δίθυρων μαλακίων συμβάλλουν στην ανακύκλωση των θρεπτικών στοιχείων και στη σταθεροποίηση των ιζημάτων, παρέχοντας σημαντικές οικοσυστημικές υπηρεσίες, απαραίτητες για τη διατήρηση της υγείας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, ιδιαίτερα σε περιοχές υποβαθμισμένες λόγω ανθρωπογενούς δραστηριότητας. 

Ενσωματώνοντας αυτές τις πρακτικές, η υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων βελτιώνει τις οικοσυστημικές υπηρεσίες, προάγει τη βιοποικιλότητα και υποστηρίζει τη βιώσιμη αλιεία, συμβάλλοντας στην οικολογική και οικονομική σταθερότητα των παράκτιων περιοχών. 

 

Προστασία από τη διάβρωση των ακτών 

Οι μονάδες υδατοκαλλιέργειας δίθυρων μαλακίων συμβάλλουν στην προστασία των ακτών, καθώς μετριάζουν την ενέργεια των κυμάτων και σταθεροποιούν το ίζημα. Οι δομές των εκμεταλλεύσεων λειτουργούν ως κυματοθραύστες, μετριάζοντας τον αντίκτυπο των παλιρροιών από θύελλες στην ακτή.  

Σύμφωνα με ανάλυση των Turner et al. (2009), οι μονάδες καλλιέργειας στρειδιών μειώνουν σημαντικά τη διάβρωση των ακτών, συμβάλλοντας έτσι στην προστασία των ακτών και των τοπικών κοινοτήτων. 

Επιπλέον, όπως επισημαίνεται στην αναλυτική ανασκόπηση των van der Schatte Olivier et al. (2018), η υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων παρέχει ένα ευρύ φάσμα οικοσυστημικών υπηρεσιών, μεταξύ των οποίων, όπως προαναφέρθηκε, η προστασία των ακτών.  

Η μελέτη τονίζει ότι χάρη στα πυκνά, συγκροτημένα ενδιαιτήματα που δημιουργούν οι καλλιέργειες δίθυρων ενισχύεται η απόθεση ιζήματος και μειώνεται η διάβρωση, συμβάλλοντας στη συνολική σταθερότητα των παράκτιων οικοσυστημάτων.  

Οι εν λόγω εγκαταστάσεις, λειτουργώντας ως φυσικά εμπόδια, αυτές οι μονάδες υδατοκαλλιέργειας δεν συμβάλλουν μόνο στη διατήρηση της ακτογραμμής, αλλά και στη βελτίωση της ποιότητας των υδάτων και στην προώθηση της βιοποικιλότητας. 

 

Εικ. 20 - Οικοσυστημικές υπηρεσίες των δίθυρων μαλακίων και στρατηγική της ΕΕ, ένας τέλειος συνδυασμός