Εκπαιδευτικό υλικό

Η εκτίμηση του αποτυπώματος άνθρακα της υδατοκαλλιέργειας θαλάσσιων δίθυρων μαλακίων περιλαμβάνει αναμφίβολα την ακριβή εκτίμηση της έκλυσης CO2 που σχετίζεται με τα αγαθά επένδυσης και τις δραστηριότητες υδατοκαλλιέργειας, αλλά εν προκειμένω είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη και το μεταβολικό ισοζύγιο CO 2 των καλλιεργούμενων ειδών (Alvarez-Salgado et al, 2022). Οι ειδικές περιβαλλοντικές συνθήκες της τοποθεσίας και οι μέθοδοι καλλιέργειας της περιοχής επηρεάζουν επίσης σημαντικά τις εκτιμήσεις. 

Σύμφωνα με πολλές μελέτες, η υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων έχει σημαντικά χαμηλότερο αποτύπωμα άνθρακα από άλλες ζωικές παραγωγές, όπως η εκτροφή βοοειδών ή χοίρων. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι τα δίθυρα μαλάκια αναπτύσσονται γρήγορα και έχουν χαμηλές ενεργειακές απαιτήσεις, καθώς τρέφονται κυρίως με διήθηση του θαλασσινού νερού (Crawford et al., 2003; Dumbauld et al., 2009). 

Ένα θέμα που παρουσιάζει έντονο ενδιαφέρον στην επιστημονική έρευνα είναι επίσης η ικανότητα των δίθυρων μαλακίων να δεσμεύουν άνθρακα. Μέσω της διαδικασίας διήθησης, οι οργανισμοί αυτοί αφομοιώνουν ανθρακικό ασβέστιο από το θαλασσινό νερό για να σχηματίσουν το κέλυφός τους. Αυτό το ανθρακικό ασβέστιο, αφού εναποτεθεί στον πυθμένα της θάλασσας όταν ο οργανισμός πεθάνει, παραμένει δεσμευμένο για χιλιάδες χρόνια, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση των συγκεντρώσεων διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. 

 

Μηχανισμοί δέσμευσης άνθρακα: 

Βιομεταλλοποίηση: ο σχηματισμός κελυφών είναι η κύρια διαδικασία με την οποία τα δίθυρα μαλάκια δεσμεύουν άνθρακα. 

Καθίζηση: όταν πεθαίνουν, τα κελύφη εναποτίθενται στον θαλάσσιο βυθό, συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία ασβεστολιθικών κοιτασμάτων και ιζημάτων. 

 

Παράγοντες που επηρεάζουν τη δέσμευση άνθρακα: 

Είδη: Τα διάφορα είδη δίθυρων μαλακίων έχουν διαφορετικούς ρυθμούς ανάπτυξης και ασβεστοποίησης, γεγονός που επηρεάζει την ποσότητα του δεσμευμένου άνθρακα. 

Περιβαλλοντικές συνθήκες: η θερμοκρασία, η αλατότητα, η διαθεσιμότητα τροφής και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την ανάπτυξη και την ασβεστοποίηση των μαλακίων. 

Διαχείριση των εγκαταστάσεων καλλιέργειας: οι πρακτικές διαχείρισης της εκμετάλλευσης, όπως η πυκνότητα του πληθυσμού και η συχνότητα συγκομιδής,  επηρεάζουν την ποσότητα του άνθρακα που δεσμεύεται. 

Σύστημα καλλιέργειας: Υπάρχουν διαφορετικές τεχνικές καλλιέργειας, η καθεμία με τα δικά της πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα όσον αφορά τη βιωσιμότητα. 

Τοποθεσία: Οι περιβαλλοντικές συνθήκες της τοποθεσίας της μονάδας καλλιέργειας (π.χ. ποιότητα νερού, βάθος, ρεύματα) επηρεάζουν σημαντικά τις επιπτώσεις. 

Διαχείριση αποβλήτων: η ορθή διαχείριση των αποβλήτων που παράγονται από την εκτροφή ζώων είναι απαραίτητη για την ελαχιστοποίηση της ρύπανσης. 

Η υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων έχει εξαιρετικά χαμηλό αποτύπωμα άνθρακα: Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (GHG) για την παραγωγή μυδιών, στρειδιών και μυδιών βυθού που καλλιεργούνται σε σειρές σχοινιών είναι 07 κιλά ισοδύναμου CO2/τόνο, 235 κιλά ισοδύναμου CO2/τόνο και 824 κιλά ισοδύναμου CO2/τόνο αντίστοιχα.  

Η χρήση πετρελαίου κίνησης για τα σκάφη εργασίας είναι η μεγαλύτερη πηγή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην περίπτωση των μυδιών, καθώς αντιπροσωπεύει σχεδόν το 90% των εκπομπών. Τα αναλώσιμα στον τομέα των μυδιών αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μικρό μέρος των συνολικών εκπομπών (λιγότερο από 10 %). 

Ομοίως, το καύσιμο ντίζελ για τους ελκυστήρες αποτέλεσε τον κυριότερο παράγοντα εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον τομέα των στρειδιών, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 60% των εκπομπών. 

Συνολικά, οι εκπομπές στον ιρλανδικό τομέα της υδατοκαλλιέργειας δίθυρων μαλακίων είναι χαμηλές, συμβάλλοντας σε ποσοστό μικρότερο του 1% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της Ιρλανδίας από τα θαλασσινά. 

Για την περαιτέρω μείωση του αποτυπώματος άνθρακα της υδατοκαλλιέργειας δίθυρων μαλακίων απαιτούνται πρακτικές βιώσιμης διαχείρισης και κυκλικής οικονομίας. 

Στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας δίθυρων μαλακίων, η εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας αποφέρει σημαντικά περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη. 

 

Εικ. 21 - Διαφορά στο αποτύπωμα άνθρακα μεταξύ της κτηνοτροφίας και της καλλιέργειας δίθυρων. Κύριες επιπτώσεις των δίθυρων μαλακίων 

 

Βελτιστοποίηση της κατανάλωσης ενέργειας: Χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και καθιέρωση συστημάτων παρακολούθησης και ελέγχου. 

Μείωση, επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση: Ελαχιστοποίηση της παραγωγής αποβλήτων, επαναχρησιμοποίηση υλικών και προϊόντων για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και ανακύκλωση εκείνων που δεν είναι πλέον χρήσιμα. 

Βελτιστοποίηση της υλικοτεχνικής υποδομής: Μείωση των αποστάσεων μεταφοράς και χρήση περιβαλλοντικά βιώσιμων συσκευασιών. 

Αξιοποίηση των υποπροϊόντων: Ανάκτηση και αξιοποίηση των υποπροϊόντων από την επεξεργασία οστρακοειδών, όπως τα κελύφη, για τη μείωση των αποβλήτων και τη δημιουργία νέων προϊόντων. 

Ολοκληρωμένη υδατοκαλλιέργεια: Η ενσωμάτωση της υδατοκαλλιέργειας με άλλες δραστηριότητες, όπως η αναπαραγωγή άλλων ειδών, μπορεί να βελτιστοποιεί τη χρήση των πόρων και μειώνει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. 

Τα προϊόντα υδατοκαλλιέργειας έχουν πολύ μικρό αποτύπωμα άνθρακα, το οποίο θα συμβάλει στους θεσμοθετημένους στόχους μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα - Οι επιχειρήσεις παραγωγής τροφίμων με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα έχουν τη δυναμική να αυξήσουν τη διαθεσιμότητα και την επισιτιστική ασφάλεια θρεπτικών θαλασσινών για τους καταναλωτές. 

Η εκτίμηση του αποτυπώματος άνθρακα της υδατοκαλλιέργειας δίθυρων μαλακίων προϋποθέτει την ακριβή εκτίμηση της έκλυσης CO2 σχετικά με τα επενδυτικά αγαθά και τις δραστηριότητες υδατοκαλλιέργειας, καθώς και το μεταβολικό ισοζύγιο CO₂ των καλλιεργούμενων ειδών (Alvarez-Salgado et al, 2022). 

Υπάρχουν αποκλίσεις σχετικά με τις εξεταζόμενες διαδικασίες: πώς να συμπεριληφθεί και να εκτιμηθεί το μεταβολικό ισοζύγιο CO₂ και πώς πρέπει να εφαρμοστεί η κλίμακα από την επιμέρους δράση ως το οικοσύστημα; Οι ειδικές περιβαλλοντικές συνθήκες της περιοχής και οι μέθοδοι καλλιέργειας επηρεάζουν επίσης σημαντικά τις εκτιμήσεις. 

Οι Alvarez-Salgado et al, το 2022 στη μελέτη τους για το μεταβολικό ισοζύγιο CO₂  στην υδατοκαλλιέργεια μυδιών στους παράκτιους κόλπους της βορειοδυτικής Ιβηρικής, διαπίστωσαν ότι η υψηλή μεταβλητότητα που παρατηρήθηκε εξαρτάται από τον χρόνο σποράς των μυδιών και το μέγεθος της συγκομιδής, λόγω των διαφορετικών εποχιακών προτύπων ανάπτυξης της σάρκας και του κελύφους. 

Η συμπερίληψη του CO2 που ενδεχομένως ακινητοποιείται στα περιττώματα μυδιών που θάβονται στα ιζήματα θα οδηγούσε σε χαμηλότερο υπολογισμό του μεταβολικού ισοζυγίου CO₂  μέχρι και 6% σε σύγκριση με τις μεμονωμένες εκτιμήσεις.