Εκπαιδευτικό υλικό

Η υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων κατέχει μια εξαιρετικά ευνοϊκή θέση στο παγκόσμιο σύστημα τροφίμων από περιβαλλοντική άποψη.  

Σε αντίθεση με την ιχθυοκαλλιέργεια, την παραγωγή πουλερικών ή την κτηνοτροφία, η καλλιέργεια δίθυρων δεν χρειάζεται ζωοτροφές από εξωτερική πηγή, παροχή γλυκού νερού, λιπάσματα και χώμα. Τα δίθυρα μαλάκια διηθούν το φυτοπλαγκτόν και την αιωρούμενη οργανική ύλη απευθείας από τη στήλη νερού, γεγονός που τα καθιστά πλήρως εξαρτημένα από το υδάτινο οικοσύστημα και στενά ενσωματωμένα σε αυτό. 

Εικ. 30 - Σύγκριση μεταξύ των εντατικών χερσαίων και θαλάσσιων εκμεταλλεύσεων και των εκμεταλλεύσεων θαλάσσιων μαλακίων 

Εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου 

Οι μελέτες αξιολόγησης του κύκλου ζωής (LCA) δείχνουν συστηματικά ότι η υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων παράγει σημαντικά χαμηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ανά τόνο πρωτεΐνης σε σύγκριση με τα περισσότερα άλλα συστήματα ζωικής παραγωγής.  

Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο BioScience (2022), οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου σε επίπεδο εκμετάλλευσης για τα συστήματα παραγωγής ιχθύων έχουν μέσο όρο περίπου 1040 kg ισοδύναμου CO₂ ανά τόνο νωπού βάρους, σε σύγκριση με το σημαντικά μικρότερο συνολικό αποτύπωμα αερίων του θερμοκηπίου της καλλιέργειας δίθυρων μαλακίων. 

Ένας βασικός παράγοντας είναι η απουσία ιχθυαλεύρου στον κύκλο παραγωγής: οι LCA των μαλακίων διαφέρουν σημαντικά από τους LCA άλλων δραστηριοτήτων υδατοκαλλιέργειας, επειδή η παραγωγή δίθυρων μαλακίων αποφεύγει πλήρως τις περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις που σχετίζονται με την παραγωγή ιχθυαλεύρου (Vélez-Henao et al., 2021). 

Δέσμευση Άνθρακα 

Η σχέση μεταξύ της καλλιέργειας δίθυρων μαλακίων και του άνθρακα είναι πιο περίπλοκη από μια απλή διχοτόμηση του τύπου «δεξαμενή αποθήκευσης άνθρακα ή πηγή εκπομπών».  

Μία πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Science of the Total Environment (Song et al., 2024), εξέτασε τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η παγκόσμια υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων αναμένεται ότι απορροφά περίπου 7 εκατομμύρια τόνους άνθρακα ετησίως μέσω του σχηματισμού κελύφους. Επιπλέον, η καλλιέργεια δίθυρων μαλακίων σε μέτριες πυκνότητες καλλιέργειας μεταβάλλει τη δομή των κοινοτήτων φυτοπλαγκτού, ευνοώντας μικρότερα είδη με υψηλή περιεκτικότητα σε άνθρακα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της συνολικής αποθήκευσης άνθρακα στη στήλη νερού. Η υδατοκαλλιέργεια δίθυρων μαλακίων αυξάνει επίσης τον ρυθμό καθίζησης των αιωρούμενων σωματιδίων, γεγονός που ευνοεί την ταφή του άνθρακα σε παράκτια περιβάλλοντα χαμηλής ενέργειας (Song et al., 2024).  

Να σημειωθεί ότι η επιστημονική συναίνεση σχετικά με το καθαρό ισοζύγιο άνθρακα της υδατοκαλλιέργειας δίθυρων μαλακίων βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και οι επαγγελματίες πρέπει να το παρουσιάσουν ως έναν τομέα με μεγάλες προοπτικές, αναγνωρίζοντας παράλληλα την έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη. 

Σύγκριση με τις χερσαίες πηγές πρωτεΐνης 

Η αντικατάσταση μέρους της πρωτεΐνης της διατροφής που προέρχεται από το βόειο κρέας, το χοιρινό ή τα πουλερικά με πρωτεΐνη δίθυρων μαλακίων είναι μία από τις διαθέσιμες διατροφικές αντικαταστάσεις με τη χαμηλότερη περιεκτικότητα σε άνθρακα.  

Οι Zhang et al. (2025) εξετάζουν τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι τα δίθυρα μαλάκια είναι πηγές ζωικής πρωτεΐνης φιλικές προς το κλίμα, πολύ υψηλής διατροφικής αξίας. Υποστηρίζουν πως τέτοιες αντικαταστάσεις σε ευρεία κλίμακα θα συνέβαλαν σημαντικά στις στρατηγικές μετριασμού της κλιματικής αλλαγής. 

Ποιότητα νερού και οικοσυστημικές υπηρεσίες 

Τα δίθυρα μαλάκια είναι οι μηχανικοί των οικοσυστημάτων. Οι πληθυσμοί που τρέφονται με διήθηση βελτιώνουν τη διαύγεια του νερού εξαλείφοντας το υπερβολικό φυτοπλαγκτόν και τα αιωρούμενα σωματίδια, γεγονός που μειώνει τον κίνδυνο υποξίας και ευνοεί την ανάκαμψη της βυθισμένης υδρόβιας βλάστησης. Η βιοαπόθεσή τους συμβάλλει στον κύκλο των θρεπτικών ουσιών και οι σκληρές δομές υποστρώματός τους αποτελούν ενδιαίτημα για άλλους θαλάσσιους οργανισμούς (Filgueira et al., 2019).  

Αυτές οι υπηρεσίες έχουν μετρήσιμη οικονομική αξία, αν και σ εμεγάλο βαθμό δεν αποτυπώνονται στις τιμές της αγοράς, ένα κενό πολιτικής που οι επαγγελματίες της υδατοκαλλιέργειας και οι φορείς του κλάδου μπορούν να αναδείξουν ενεργά προς τις ρυθμιστικές αρχές και τους φορείς σχεδιασμού πολιτικής.